Seismos

Pax.

Indice.....................................................1

Os Se¡smos.................................................2

A Sismolox¡a...............................................4

As Ondas S¡smicas..........................................6

O Foco dos Se¡smos.........................................9

Previsi¢n dos Se¡smos.....................................10

A Sismicidade no Mundo....................................11

As Grandes Cat strofes....................................12

O Sism¢grafo..............................................13

Vocabulario...............................................16

Bibliograf¡a..............................................17

OS SEISMOS

Movemento brusco ou sacudida da cortiza terrestre, que ten a s£a orixe nun foco situado a unha determinada profundidade. Os se¡smos p¢dense chamar tam n terremotos.

Atendendo a s£a intensidade, os se¡smos m¡dense seguindo a escala de Ritcher, graduada de 1 a 10 (de menos a m is fortes).

Obs rvanse se¡smos de t¢dolos grados de intensidade, dende os que s¢ son detectables mediante sism¢grafos ata os cataclis-mos que producen dislocaci¢ns profundas no chan e grandes ca-t strofes nas rexi¢ns habitadas. A este respecto importante co¤ecer os diversos elementos que poden elixirse como base de apreciaci¢n.

En primeiro lugar debe considerarse a perturbaci¢n da orixe, que ten lugar nunha rexi¢n determinada do interior do chan asi-milable de forma groseira a un punto chamado foco ou hipocentro (o termo epicentro designa a proxecci¢n do foco sobre a super-ficie terrestre) e a s£a intensidade dif¡cil de evaluar.

A continuaci¢n conv n distinguir entre as diversas ondas s¡smicas que chegan ¢s distintos puntos xeogr ficos e os seus efectos m is ou menos directos:

-Movementos do chan.

-Destrucci¢ns de edificios.

-Inundaci¢ns por rotura de encoros.

-Incendios.

-Perda de vidas humanas, etc.

Estes efectos poden variar considerablemente en funci¢n de factores e circunstancias diversas: natureza e resistencia do subsolo, tipo de construcci¢ns, etc.

A SISMOLOXIA

Ciencia que estudia os tremores da Terra.

A sismolox¡a propiamente dita trata dos se¡smos naturais, a diferencia da sismolox¡a experimental que desenr¢lase a partir de sacudidas ou explosi¢ns provocadas. A sismolox¡a propiamente dita comprende a s£a vez:

-O estudio dos se¡smos, dos seus mecanismos de formaci¢n, desencadenamento, as¡ como das diversas cuesti¢ns que deles de-r¡vanse, tales como a previsi¢n das cat strofes ligadas ¢s te-rremotos, a determinaci¢n das zonas s¡smicas, os estudios t c-nicos destinados a determinar, a definir e a normalizar admi-nistrativamente os tipos de construcci¢ns, capaces de resistir as sacudidas tel£ricas e que deben facerse obrigatorias nas zo-nas previstas como perigosas.

-O estudio das s£as condici¢ns de propagaci¢n (ondas s¡s-micas), que tam n poden desempe¤ar un papel importante para al-gunhas das cuesti¢ns precedentes, pero que ser n ante todo uti-lizadas con fins m is xenerais, principalmente como medio efi-caz para adquirir co¤ecementos acerca da constituci¢n e as pro-piedades fundamentais do interior do noso globo terr queo.

Tam n l¢xico relacionar coa sismolox¡a o estudio t cnico dos medios (instrumentos e m todos), que util¡zanse para detectar, rexistrar e analizar os se¡smos. Tal o obxecto da sismometr¡a.

AS ONDAS SISMICAS

Son ondas mec nicas que prop ganse a partir do foco en forma de oscilaci¢ns que poden ser recibidas moi lonxe na superficie do globo (si se conta con estaci¢ns s¡smicas ben equipadas).

Estas captaci¢ns de ondas poden dividirse en tres grupos ou trens sucesivos: no primeiro grupo son rexistradas as ondas P, que son ondas lonxitudinais de compresi¢n-descompresi¢n, como as que poden transmitir t¢dolos flu¡dos; o segundo grupo est  costitu¡do polas ondas S, que son ondas transversais (respecto   direcci¢n de propagaci¢n), e por tanto semellantes  s que po-den transmitir £nicamente en estado s¢lido; o terceiro grupo est  considerado como unha mestura de dous tipos semellantes de ondas da superficie. Estas ondas, durante o curso da s£a propa-gaci¢n, permanecen moi preto da superficie do chan, no interior do cal non poden penetrar m is que seguindo unha lei de decre-cemento r pido, exponencial. Tr tase das ondas de Love (en ho-nor ¢ f¡sico brit nico A. E. H. Love) e das ondas de Rayleigh (en honor ¢ f¡sico brit nico J. W. S. Rayleigh). O permanecer en superficie s¢ sofren un feble amortiguamento, o que fai que se reciban con amplitudes moi superiores  s das ondas de volu-men, e  s veces son detectables despois de ter dado varias vol-tas arredor da Terra.

Estes tres tipos de ondas son utilizables para as determina-ci¢ns da constituci¢n interna do globo terrestre: as ondas de superficie inf¢rmanos acerca da cortiza, e  s veces ata do man-to; as ondas de volumen s¢ regresan   superficie despois de su-frir no interior da Terra traxectorias m is ou menos profundas que, adem is, poden comportar un certo n£mero de reflexi¢ns e refracci¢ns.

A reconstrucci¢n destas tra-

xectorias (posible mediante a

coordinaci¢n dos exames realiza-

dos en numerosos observatorios)

permitiu precisar a profundidade

das superficies de discontinui-

dades conc ntricas que limitan

as diversas rexi¢ns internas do

globo. Desta maneira, puid ronse representa-la cortiza, o manto e o n£cleo. No que respecta a este £ltimo, o feito reconocido de que a s£a parte externa non permita a propagaci¢n das ondas transversais confirmou que as s£as propiedades deb¡an de ser semellantes  s dun estado l¡quido. Pero isto deixa de ser v li-do para a parte m is interna de dito n£cleo.

As ondas enxendradas por sacudidas artificiais (por medio de cargas explosivas en xeral) non son fundamentalmente diferen-tes, en principio, das ondas s¡smicas naturais. Te¤en a ventaxa de propagarse a partir dun foco co¤ecido a priori e escollido xeogr ficamente en funci¢n das investigaci¢ns seguidas, pero sendo a s£a profundidade bastante reducida, posto que a carga explosiva est  enterrada preto da superficie, disposta en pozos ou galer¡as de minas, etc. A s£a utilizaci¢n desenrolouse para o estudio da cortiza e a s£a uni¢n co manto, as¡ coma para a elucidaci¢n dos problemas que plantexan as ra¡ces das monta¤as. Con frecuencia op rase mediante perf¡s s¡smicos que ext ndense ¢ longo de centenares de kil¢metros. No caso dunha explosi¢n nuclear, as ondas emitidas transm¡tense a unha grande distancia e difer ncianse pouco das ondas naturais. As vibraci¢ns pro-pias, naturais da Terra tam n poden ser excitadas deste xeito. Unha cuesti¢n controvertida a das posibles interacci¢ns entre tales explosi¢ns e o desencadenamento de se¡smos naturais po-tenciais.

O FOCO DOS SEISMOS

A observaci¢n exacta do instante da chegada das ondas de vo-lumen, tendo en conta os tipos de traxecto seguidos e as velo-cidades destas ondas, permite calcular a distancia dun epicen-tro e determinar, mediante o rexistro sucesivo de varias esta-ci¢ns sismol¢xicas, a situaci¢n exacta deste epicentro. Inversamente, se o epicentro co¤ecido a priori, p¢dense determina-las velocidades. A comparaci¢n entre as traxectorias reco¤ecidas como posibles para as ondas P e S permite estudiar a natureza do estado mec nico exacto do n£cleo do globo terres-tre. As profundidades dos focos clasif¡canse en tres grupos:

-Focos normais (menos de 70 kil¢metros).

-Focos intermedios (ata 300 kil¢metros ).

-Focos profundos (como m ximo ata 700 kil¢metros).

A partir dos rexistros efectuados por unha rede de sism¢gra-fos determ¡nanse os diferentes par metros que caracterizan un se¡smo: a hora local, as cordenadas do epicentro, a profundida-de do foco e a magnitude. Pero ademais, mediante esta localiza-ci¢n, int ntase situar o se¡smo no seu contexto xeol¢xico e de-termina-lo erro que o produciu.

Dende fai alg£ns anos as investigaci¢ns ori ntanse deica un maior co¤ecemento dos par metros f¡sicos das causas dos se¡smos (ca¡da de tensi¢ns, tama¤o da faia, momento s¡smico, etc).

PREVISION DOS SEISMOS

A previsi¢n dos se¡smos non ten como fin evitalo, porque isto imposible, sen¢n impedir un grande n£mero de perdas hu-manas.

No campo da previsi¢n dos se¡smos p¢dense suli¤ar dous exemplos significativos:

-O que se produxo na provincia china de Liaoning en 1975, que alcanzou unha magnitude de 7'3, e a s£a previsi¢n evitou a morte de moit¡simas persoas.

-O 27 de Xullo de 1976, en Tangshan, de magnitude de 7'6 que non puido ser previsto e provocou a morte de arredor de 700.000 persoas.

A SISMICIDADE NO MUNDO

Distribuci¢n xeogr fica dos se¡smos (con constancia da s£a magnitude ou intensidade) en funci¢n do tempo.

A noci¢n de sismicidade est  encami¤ada a facilitar a eva-luaci¢n, en termos relativos, do grado de dependencia existente entre o chan dunha determinada rexi¢n xeogr fica e a actividade s¡smica, con fins pr cticos (protecci¢n da poboaci¢n) e cient¡-ficos.Util¡zanse varios tipos de mapas de sismicidade, que dan informaci¢n sobre a distribuci¢n dos se¡smos nunha determinada rexi¢n, segundo a magnitude e profundidade dos focos.

AS GRANDES CATASTROFES

Os tremores de terra que deixaron un recordo m is profundo na historia son os que ocasionaron maior n£mero de p rdidas de vidas humanas. O se¡smo que devastou as costas do Mediterr neo no ano 526 ocasionou un n£mero de v¡ctimas evaluado entre 120 e 200 mil persoas. O de 1692, en Sicilia, produxo a morte de 60 mil persoas; o de Lisboa, en 1755 cerca de 40.000, ¢ igual que o de Quito, en 1797. Poden tam n citarse o se¡smo de California (1906), provocando o incendio de San Francisco, e os de Mesina (1908) e Provenza (1909). Especialmente tr xico foi o se¡smo que o 1 de Setembro de 1923 destru¡u completamente Tokyo, Yoko-hama e outras cidades xaponesas nos que pereceron m is de 100 mil persoas, a maior¡a a causa dos incendios provocados pola rotura das conducci¢ns de gas e polos cortocircuitos. M is re-centemente son de destacar os tremores de Grecia (1953), Or-l ansville-Arxelia (1954 e 1980), Agadir-Marrocos (1960), Per£ (1970, 70.000 mortos), Tangshan-China (1976, 700.000 mortos) e Arm nia-U.R.S.S. (1988, 50.000 mortos). E importante suli¤ar o papel fundamental desempe¤ado polos tipos de construcci¢n dos edificios no balance de v¡ctimas. Os inmobles de formig¢n arma-do ofrecen unha resistencia moito maior que as casas de cons-trucci¢n tradicional, as cales, incluso cando son de muros moi grosos, af£ndense por deslizamentos horizontais dos pisos e te-llados, sendo pouco s¢lida a s£a fixaci¢n ¢s muros.

O SISMOGRAFO

Aparello que rexistra os movementos do chan xenerados por ondas s¡smicas dun punto da superficie terrestre.

Son aparellos baseados na inercia de ma-

sas mantidas en equilibrio mediante un sistema el stico, feito de maneira que tan s¢ entran en xogo forzas de atracci¢n febles.

Todo desprazamento do soporte do aparello ponse de manifesto por un troco de posicionamento da masa en relaci¢n con dito so-porte, os movementos sufridos quedan rexistrados mediante un punz¢n, que debuxa un fino trazo, sobre un cilindro que xira gracias a un aparello de reloxer¡a.

Os sism¢grafos p¢deselles dar certa capacidade de amplifica-ci¢n variable, ben sexa por transmisi¢ns mec nicas ou ¢pticas, ben sexa recurrindo a amplificaci¢n electr¢nica ou sistemas de transmisi¢n electromagn ticos. Neste £ltimo caso, cada vez m is utilizado, os movementos transf¢rmanse, pola acci¢n inductora dun im n sobre unha bobina, en corrente el ctrica medida por un galvan¢metro.

Segundo a posici¢n e a suspensi¢n da masa m¢vil, o sism¢grafo sensible a determinadas forzas compo¤entes do mo-vemento do chan; en principio, nunha boa estaci¢n, son precisos tres sism¢grafos:

- Dous para rexistra-los compo¤entes horizontais.

- Outro para rexistra-los compo¤entes verticais.

A sensibilidade destes aparellos depende en gran medida da s£a construcci¢n e especialmente do seu per¡odo, polo que este equipo, para ser completo deber  constar de sism¢grafos de pe-r¡odo curto e sism¢grafos de per¡odo longo. As veces os de pe-r¡odo curto denom¡nanse trepid¢metros, destinados a rexistrar e vixiar as oscilaci¢ns en determinadas construcci¢ns (edificios, pontes, presas hidroel ctricas, etc.).

VOCABULARIO

EPICENTRO:Punto da superficie terrestre que est  na verti-

cal do hipocentro.

FOCO:Lugar no que se concentra toda a forza do sismo.

HIPOCENTRO:Lugar no que prod£cese o movemento inicial das

rochas da corteza.

ONDAS SISMICAS:Ondas mec nicas que prop ganse a partir do foco.

SISMICIDADE:Distribuci¢n gr fica dos sismos.

SISMICO:Pertencente ou relativo ¢s sismos.

SISMO:Movemento brusco da corteza terrestre.Terremoto.

SISMOGRAFIA:Estudio e medida dos movementos do chan.

SISMOGRAFICO:Pertencente ou relativo   sismograf¡a.

SISMOGRAFO:Instrumento de medida que rexistra os movementos

dun punto da corteza terrestre.

SISMOGRAMA:Gr fico confeccionado por un sism¢grafo.

SISMOLOGO:Especialista en sismolox¡a.

SISMOLOXIA:Tratado que se ocupa dos tremores da Terra e do

estudio da s£a estructura por medio das ondas

producidas polos sismos.

SISMOLOXICO:Pertencente ou relativo   sismometr¡a.

SISMOMETRO:Aparello semellante ¢ sism¢grafo pero utiliza-

do para observaci¢ns directas, sen rexistro.

SISMOXENESIS:Estudio dos procesos desencadenantes dos sismos.

SISMOXENICO:Que causa sismos.

BIBLIOGRAFIA

-GEL (Gran Enciclopedia Larousse)

-Gran Enciclopedia Larousse.

-Enciclopedia Universal Ilustrada Espasa Calpe.

-L ctum Juvenil.

-Diccionario Xerais da Lingua.

-Libro de texto "Natureza 7§".