Historia do galego

Lingua Galega e Literatura

1º Bacharelato

SOCIOLINGÜÍSTICA 1: HISTORIA DO GALEGO I

• NACE UNHA LINGUA

• O léxico galego está formado por palabras con orixe en diversas linguas, maioritariamente no latín

• SUBSTRATO: restos lingüísticos que hai no galego de linguas anteriores ao latín

• SUPERESTRATO: capa que está por riba do latín (linguas que inflúen no galego despois dos romanos)

• Substrato

• pobos indoeuropeos (celtas - século VI a. C.) >

• civilización castrexa >

• romanos >

• Gallaecia

• ¿Que nos quedou dos celtas?

• No léxico: amorodo, beizo

• Na toponimia: Callobre, O Grove

• Na antroponimia: Bríxida, Camiño

• Romanización (séculos I a.C. - V d.C.)

• Gallaecia: provincia máis extensa que a actual

• Imposición lenta do latín

• Apoio do cristianismo

• Superestrato

S. V d.C. caída do Imperio Romano

S. V - VI d.C. Reino Suevo (independente)

S. VII d.C. Reino Visigodo (autonomía dos romanos)

a extensión galega redúcese, semellándose máis ao territorio actual

Autonomía + illamento formación dunha identidade

[lingüística

Xermanismos:

• No léxico: garfo, rifar

• Na toponimia: Allariz, Castromil

• Na antroponimia: Alberto, Gonzalo

Arabismos:

• No léxico: alcume, laranxa

• Na toponimia: Acea, Almuíña

• Na antroponimia: Zaida, Fátima

• IDADE MEDIA (SÉCULOS IX - XV)

• Latín vulgar linguas románicas

Debido ós diferentes substratos e superestratos

galego-portugués - astur-leonés - castelán - aragonés - catalán - mozárabe

• AQUÍ PODEMOS FALAR DO GALEGO COMO LINGUA

• S. IX-XIII - Galicia vive un periodo de esplendor económico, político e cultural

• S. IX - Descubrimento do sartego do Apóstolo

• S. XII - Independencia de Portugal

• (gráficos) os reinos van cambiando a súa extensión ata chegar ao territorio actual

• S. XVIII - Lírica trobadoresca: galego-portugués convértese en lingua de escritura (sobre todo na poesía)

- Integración de Galicia no reino de Castela-León

• S. XIV - Primeira loita dinástica pola Coroa de Castela >

- Galicia apoia ao perdedor >

- Castigo: a nobreza galega é cambiada por nobreza castelá

• S. XV - Segunda loita pola Coroa de Castela >

- Galicia apoia ao perdedor >

- Castigo: os mandatarios da Igrexa e da Administración galegos son cambiados por mandatarios casteláns

{= DECLIVE DO GALEGO, APARTADO, DIGLOSIA, ...}

• S. XV - o galego desaparece da escrita pero mantense na oralidade >

- imposición do castelán

• SÉCULOS ESCUROS (SÉCULOS XVI - XVIII)

• O galego é desprezado, cargado de connotacións negativas, con prexuízos >

• DIGLOSIA: dúas linguas, a unha delas dáselle maior importancia/aplicación que á outra

• S. XVIII - Renovación económica e industria por foráneos >

- Burguesía catalán-falante (conserveiras...)

• BILINGÜISMO SOCIAL |

| | son independentes; empréganse

| | indistintamen as dúas linguas

• BILINGÜISMO INDIVIDUAL|

O lóxico en Galicia: bilingüismo individual (nos falemos na

e lingua que nos pete)

bilingüismo social (a Admon. pública, todo

documento nas 2 linguas)

• S. XVIII (finais) - Primeiras voces en defensa do galego (curas -cultos que falaban galego-... (nobreza e burguesía falaban castelán)

- Frei Martín Sarmiento: ensino en galego, do galego,

obriga de coñecelo para os funcionarios

• PRINCIPAIS EVOLUCIÓNS

• Latín - galego simplificación das consoantes dobles: -LL, -NN

GALLU galo

• Sonorización das consoantes oclusivas xordas intervocálicas

RIPARIA ribeira

ROTA roda

AMICU amigo

• Evolución do grupo latino -CT- a -it-

NOCTE noite

LACTE leite

• Os grupos consonánticos iniciais latinos PL-, CL-, FL- convértense en ch-

PLORARE chorar

CLAMARE chamar

FLAMMA chama

• Desaparición do -N- e -I- intervocálicos latinos

LUNA lúa

FILU fío

• Ditongo AU ou

AUTUMNU outono

TAURU touro

AURUM ouro

CAUSA cousa

• Conservación das vogais E, O breves tónicas latinas

NEBULA néboa

PETRA pedra

SORTE sorte

SOCRA sogra

• Conservación do F- inicial latino

FARINA fariña

FACERE facer

• -F- intervocálico latino (ou -PH- grego) pode evolucionar a bilabial

DEFENSA devesa

• Conservación do grupo -MB- intervocálico

LUMBU lombo

PLUBU chumbo

• Redución do grupo latino -MN- a -n-

DAMNARE danar

• Grupo consonántico -LT- vocaliza o primeiro elemento

CULTELLU coitelo

MULTU moito

SALTO souto

• GALEGO MEDIEVAL

• Existían vogais nasais pola perda do -N- intervocálico

MANU maõ (en portugués aínda existen

• Había oposición entre silabantes xordas e sonoras

posso rosa

peixe hoje

cabeça cozer

• Ausencia dun morfema feminino para as rematadas en -or

O senhor A senhor

• Uso do pronome personal TE tanto para CD como para CI

Faleite de amor

• Emprego do posesivo sen artigo que o preceda

Vodas fazen a meu amigo

• Vacilación en terceira persoa dos pretéritos

ouve ouvo

disse disso

• Palabras que desaparecen: ARCAÍSMOS

assaz bastante

eire onte

crus mañá

vejada vez

• Galego perde oposición sonora/xorda nas silabantes

peixe/hoje peixe/hoxe

• Portugués perdeu a fricada palatal xorda ((-CH-))

chorar [xorar]

• Galego distingue TE e CHE

• Hai diferenzas nalgunhas desinencias verbais

cantaste cantades

cantais cantades

- 2 -