Áreas de gallego

Grámatica. Fenómenos generales. Bloques geográficos. Áreas lingüísticas

  • Enviado por: Pablo
  • Idioma: castellano
  • País: España España
  • 8 páginas

publicidad
cursos destacados
Graba audio con Apple Logic Pro 9
Graba audio con Apple Logic Pro 9
En este curso aprenderemos a realizar grabaciones de audio de calidad utilizando Apple Logic Pro 9. Exploraremos todo...
Ver más información

Iníciate con Ableton Live
Iníciate con Ableton Live
El curso da un repaso general por las órdenes y menús más básicos, para poder generar...
Ver más información

publicidad

Áreas do galego

  • Bloque Occidental

  • Isoglosa: cans / cas

  • Fenómenos xerais:

  • 1. Gheada (amigho, ghato).

    2. Seseo postnuclear (lus, dès /luz, dèz).

    3. Metafonías e outras alteracións do timbre ( èla, hòra, tempo, sogro / ela, hora, tèmpo, sògro).

    4. Terminación en án (irmán, verán, mañán).

    5. Plural -ns (cans, ladróns).

    6. Pronome suxeito ti.

    7. Vocal temática e (collEche(s), vendEche(s) / collIche(s), vendIche(s).

    8. Formas cantei, cantín, cantén, cantein na P1 do IP da C-I.

    9. Sufixo número-persoal -des (maioritaria) e -s, -ndes, -is (cantades, cantás, cantandes, cantais).

  • Áreas lingüísticas

  • Área fisterrá

  • Isoglosas: Seseo prenuclear (faser, sinco) e Cheísmo (vinCHE onte)

  • Subáreas

  • A-1: Xallas.

    • Ditongo ui (muito, nuite, cuiro, truita).

    • Vocal temática i (colliu, partiu) na P³ do IP da C-II e C-III.

    A-2 Tambre-Barbanza.

    • Ditongo oi ( moito, coiro).

    • Vocal temática e (colleu, parteu).

    Subáreas de transición.

    A-3 Bembibre.

    • Ditongo oi (moito, coiro).

    • Vocal temática i (colliu, partiu).

    • Seseo prenuclear (faser, sinco).

    • Sen cheísmo (vinTE onte).

    A-4 Compostelá.

    • Ditongo oi (moito, coiro)

    • Vocal temática e (colleu, parteu)

    • Seseo prenuclear (faser, sinco)

    • Terminación -ao (ou -án) de irmao.

  • Área Bergantiñá

  • Isoglosas: Seseo prenuclear (faser/ facer), ó sur e suroeste e cans /cas ó leste.

  • Fenómenos.

    • Sen seseo.

    • Sen cheísmo.

    • Ditongo oi (moito, troita).

    • Vocal temática i (colliu, partiu).

  • Área Pontevedresa

  • Isoglosas: Cheísmo ó norte e cans/ cas ó leste.

  • Fenómenos:

    • Radical hub- no tema de perfecto de haber e sup-,sub- como radical de perfecto de saber.

    • Radicales tru(i)- e trux- maioritarios fronte a troux-, trougu- para o perfecto de traer.

  • Subáreas.

  • C-1 Ulla-Umia

    Isoglosas: esto /isto e moito/ muito.

    • Deíctico esto.

    • Ditongo oi (moito, coiro).

    • VT e (colleu, parteu).

    Microsubáreas.

    C-1.1 Salnés

    • Seseo prenuclear ou a súa ausencia.

    • Terminación -án (irmán).

    C-1.2 A Ulla

    • Sen seseo prenuclear.

    • Terminación -ao (irmao).

    C-1.3 Moraña-Cotobade.

    • Sen seseo prenuclear.

    • Terminación -án (irmán).

    C-2 Macrosubárea Verdugo-Miño.

    Isoglosas esto /isto e moito/ muito.

    Fenómenos.

    • Deíctico isto (hipercaracterizado).

    • Formas muito, noite, coiro~couro.

    • VT e/i (colleu/ partiu).

    Subáreas:

    • Verdugo (isoglosa quères/ queres).

    Microsubáreas

    • Redondela-Mondariz, sen seseo.

    • Morrazo-Fragoso con seseo prenuclear. Inclúese a illa de Ons.

    • Do Miño (isoglosa quères/ queres, nève/ neve. As formas con vocal pechada son propias desta zona).

    Microsubáreas:

    • Baixo Miño (C-2A).

    • Teísmo (xa TO dixen/ xa CHO dixen).

    • Pronome suxeito tu.

    • SNP -is, -ndes (cantais, cantandes).

    • Miñor (C-2B).

    • Sen teísmo.

    • SNP -ndes.

    • Seseo prenuclear (faser).

    • Louriña (C-2C).

    • Presencia / ausencia de seseo (facer/ faser).

    • SNP -des (cantades).

    • Sen teísmo.

    • Condado (C-2D).

    • Sen seseo (facer).

    • SNP -des.

    • Sen teísmo.

  • Bloque Central

  • Isoglosas: cans / cas (occidente), cas / cais (oriente)

  • Fenómenos xerais

  • Gheada (occidente) e ausencia de gheada (oriente).

  • Ausencia de seseo (facer, cinco). Só lus e ves na Coruña e Pontevedra.

  • Ditongo oi (moito, noite, coiro).

  • Plural -s (sg. -n): cas, ladrós, (sg. can, ladrón).

  • Terminación -ao (masc.) / (fem.): irmao, verao / irmá, mañá.

  • Pronome suxeito ti (occidente) tu (oriente).

  • Vocal temática i, etimolóxica, na P² dos perfectos fracos da C-II (collIches, vendIches.

  • Terminación verbal -des (cantades) maioritaria.

  • Áreas lingüísticas

  • Área mindoniense

  • Isoglosa: Sufixo modal temporal è/ é, a (cantèmos, collèmos, partèmos/ cantemos, collamos, partamos).

  • Fenómenos.

    • Pronome suxeito nosoutros, vosoutros no canto de nòs, vòs.

    • CD enclítico -i no canto de -o.

    • Formas verbais (es)teña, seña, vallo, sallo.

    • Léxico específico: barruzar, golpe, cimo/ chuviñar, raposo, grelo.

  • Subáreas:

  • A-1 Occidental, con gheada.

    Microsubáreas:

    • A Capelada-Ferrol-Guitiriz con pronome suxeito ti.

    • Viveiro-Xermade con pronome suxeito tu.

    A-2 Oriental, sen gheada.

    Microsubáreas:

    • A Mariña-Xistral con colleu, parteu.

    • A Mariña- Lourenzá con colleu/ partiu.

  • Área lucu-auriense

  • isoglosas: iste(s) / este(s), il(es)/ el (es).

  • Fenómenos:

    • Vocal radical u, i no imp. da C-II (culle, bibe, turce/ colle, bebe, torce), especialmemte en falas ourensás.

  • Subáreas:

    • Lucense (E-1) caracterizada pola presencia de llo (lle+o) e llelo (lles+o).

    • Microsubárea:

    • Becerreá:

    • Ditongo ui (muito , truita) e oi (noite, oito).

    • Terminación -ín (pl. -iños) en camín, padrín.

    • SNP -is (cantais)-

    • Auriense (E-2) con llo (lle+o, lles+o).

    • Microsubáreas:

    • A Limia Baixa (E-2A), especialmente os concellos de Lobios e Entrimo.

    • Sibilantes sonoras.

    • Intestabilidade do è (>e) en queres, neve que tende a pechado.

    • Arcaísmos morfolóxicos como decer ou sintácticos como a interpolación.

    • A Limia Alta (E.2B), co SNP -ndes de cantandes, collendes, etc.

    • O Ribeiro (E-2C) coa terminación -án (pl.-ás) para o feminino de mazán, etc.

  • Área central de transición

  • Isoglosas: cantèmos, collèmos / cantemos, collamos ó norte; el/ il ó sur.

  • Fenómenos:

    • Deíctico este e pronome el.

    • SMT e en cantemos e a en collamos.

  • Subáreas:

    • Occidental (F-1), coa terminación fem. án (mazán, pl. mazá) e formas colleu, parteu, ou colleu, partiu.

    • Microsubáreas.

    • As Mariñas (F-1A), masc. e fem. sg. -án, pl. -ás (irmán, irmás).

    • Ordes - Terra de Montes (F-1B), masc. -ao, fem. -án (pl. -ás) (irmao(s), irmán, irmás).

    • Meira (F-2), con moito, troita (xeral) e muito, truita; terminación -iño ou -ín (camiño ~ camín) e SNP (cantais).

  • Área oriental de transición

  • Isoglosas: il/el no occidente e cas/cais no oriente.

  • Fenómenos (de oeste e leste).

    • -oit-, -uit-, -ut- (moito, muito, muto).

    • SNP -ndes, -is (cantandes, cantais).

  • Subárea.

  • G-1 Oímbra-Vilardevós coa terminación feminina -án (mazán).

  • Bloque Oriental

  • Isoglosas: cas / cais (occidente) e pèdra, ròda / piedra, rueda (oriente)

  • Fenómenos xerais

  • Ditongo ua (cuatro, guardar / catro, gardar).

  • Ditongo oi (moito, coiro), ui (muito, truita, escuita) ou ausencia de ditongo (muto/ mutio, truta/ trutia).

  • Formas con -ax- (baxo, caxa /baixo, caixa).

  • Terminación -ín (camín, padrín / camiño, padriño) excepto na zona sur.

  • Plural -is (cais, ladrois; sg. can, ladrón).

  • Plural -is (animais, caracois; sg. animal, caracol), excepto na área asturiana.

  • Perfectos cantein, cantén e futuros cantarein, cantarén.

  • Sufixo número-persoal -is (cantais, cantabais / cantades, cantabades).

  • Áreas lingüísticas

  • Área asturiana

  • Isoglosas:

    • Terminacións -íus, ías/ -iños, -iñas (molíus, sardías/ muíños, sardiñas).

    • Artigo masculino l ~ el/ o (l´amigo, el día/ o día).

    • Vocal temática i na P² dos perfectos fortes: (tuviche, dixiche/ tivèche(s), dixèche(s).

    • VT è nos perfectos fracos da C-II (collèmos, -èstes, -èron, -èse/ collemos, -estes, -eron, -ese).

  • Fenómenos.

    • Timbre etimolóxico en bòn, fònte, pònte.

    • Abertura antietimolóxica en lòmbo, canciòn, centèn, chèn (gal. común centeo, cheo).

    • Conservación do -L- latino (avòlo, molín, animales).

  • Subáreas.

  • H-1 A Veiga - Oscos - Ibias.

    • Conservación -L- latino (la, leite).

    • Simplificación -LL- latino (cabalo, ela).

    H-2 Salave - Coaña - Boal.

    - Palatalización ( e posible deslateralización) de L- e -LL- latinos (lla, lleite; caballo, ella).

  • Área ancaresa

  • Isoglosa: Vocalismo nasal (cães/ cans).

  • Fenómenos.

    • Palatalización do a tónico (irmä, pèdre).

    • Gheada (amigho, aghora).

    • SNP ø collí, partí, fice, fronte a -n de collín, partín, fixen.

    • VT i no TP dos perfectos fracos da C-II (colliu, collira, collise).

  • Área zamorana

  • Isoglosas:

    • SNP ø (collí, partí, fice)/ -n (collín, partín, fixen).

    • Pronome átono -o (haio, seio, canteio, deixouo)/ alomorfo -no (haino, seino, canteino, deixouno).

  • Fenómeno.

    • Confusión dos ditongos oi, ou (noite ~ noute; despois ~ despous).

    • Plural peis (sg. ), verdais (sg. verdà, verdai).

    • Terminación -iño (camiño, padriño).

    • Pronome suxeito nós, vós con o pechado fronte a nòs, vòs (ou nosoutros, vosoutros).

  • Subáreas.

  • L-1 Porto coa isoglosa da distinción te-che/ teísmo.

    • Perda do -g- precedido de i (embiu «embigo», mía «miga») e do -z (lu por luz ou cru por cruz).

    • Palatalización do a átono (cäldeiro, casä, fabäs).

    • Ausencia de teísmo (xa TE vin, xa CHE dixen todo).

    • Desinencia -che na P² do IP (cantache, colliche).

    • Desinencia -stes na P5 do IP (cantastes, collistes con VT i na C-II).

    L-II A Mezquita-Lubián coa isoglosa da distinción te-che/ teísmo.

    • Con teísmo (xa TE vin, xa TE dixen todo).

    Microsubáreas.

    A Mezquita

    • Pronome átono lle.

    • VT a nas formas do TP da C-1 (cantache, cantamos, cantara, etc.).

    • Desinencia -che na P² do IP (cantache, colleche).

    • Desinencia -stes na P5 do IP (cantastes, collestes, con VT e na C-II).

    Lubián - Hermisende.

    • Pronome átono le.

    • VT è nas formas do TP da C-I (cantèste(s), cantèmos, cantèra, etc.).

    • A desinencia da P² do IP é -stes en Lubián (cantèste(s), colliste(s)).

    • Desinencia -steis na P5 do IP en cantásteis, collisteis (con VT i na C-II).

  • Área oriental-central

  • Fenómenos.

    • Sen terminación -íus, ía(s).

    • Sen vocalismo nasal.

    • Sen formas collí, partí, fice.

  • Subáreas.

  • M-1 A Fonsagrada - O Courel - O Bierzo con terminación -ín (pl -iños) (padrín, camín) e pronome llelo.

    Microsubáreas:

    • A Fonsagrada - Cervantes con muito, mutio e pronome -ol.

    • O Courel con muito e il, iste.

    • O Bierzo con muito (e mutio, muto) e el, este. No Bierzo oriental de fala galega hai mantemento do -L- lat. e formas cantaSTE, collIu, collIra, etc.

    M-2 O Valdeorras - Viana, con terminación -iño (camiño, padriño) e pronome llo (lles+o).

    Microsubáreas:

    • O Valdeorras con muito.

    • O Bolo - Viana con muto.

    O morto lebantou unha perna pa riba, o morto, e... e claro, botou a correr... Pero, ¿que foi?, dixeron que fora desta maneira: tíñanll´as pernas atadas e, i-o apear il ó cuarto e`stremecers`o cuarto, rompeu o cordón e lebantou unha perna pa riba. Desas cousas pasan muito; desas cousas pasan muita na bida esí, que claro, porque a morte é mui impresionante, non bes, e... i así.

    È... xa digho, daquèla eças ebdrômenas qu´había è o das luçes tamên, que vían unha lus alí, que vían a compaña no outro lado è.. outro que tomaba medo alí, outro tomaba medo è ahora din:

    -¿È, and´ir à compaña?

    - È vai de vacaçións.

    Aghora ninquên fala deço pèr´antes tod´èra medo, habí´à compaña alá no campo das Mòas, aí alí arriba do que lle chaman, paréçeme ond´hai aí eça leira que lle chaman qu´hai alí unha crus que lle chaman a crus mona, alí tamên, qu´había alí qu´había´alí medo... outros qu´ouveaban os cans, outros que berraban as peghas è tod`er`açí, couças de medo é... é xa tíñamos nôs medo bastante.