A esmorga; Eduardo Blanco Amor

Literatura gallega contemporánea. Siglo XX. Narrativa o novela # Autores galegos. Personaxes. Estructura. Tempo

  • Enviado por: Pilatos
  • Idioma: castellano
  • País: España España
  • 4 páginas
publicidad

A ESMORGA

Obra de grande importancia por se-la primeira que Blanco Amor publica na nosa lingua e pola introducción do mundo da marxinación na literatura galega sen ter un carácter folclórico ou costumista. Nela preséntasenos a descrición da realidade social, económica e cultural dunha época

de Galicia, a partir duns acontecementos e personaxes concretos.

2.1 Voces narrativas

Narrador-autor

Trátase dun narrador que se corresponde co autor, que conta en primeira persoa e que aparece só ó comezo e ó remate do relato. Este, dinos que a historia lle foi contada por distintas persoas en épocas diferentes e intervén ó remate da obra para deixar no lector a dúbida acerca da morte de Cibrán.

Narrador-protagonista

O narrador protagonista é Cibrán, quen conta a historia en primeira persoa dende o capítulo I ata a fin do capítulo V, parte que constitúe o relato propiamente dito. Os feitos preséntanse mediante o recurso da técnica telefónica, a través da cal o lector os vai coñecendo polas declaracións que Cibrán presta ante un xuíz do que non oímo-las preguntas que formula, pero que podemos deducir polas propias respostas do acusado.

Tema

O tema queda parcialmente recollido no título da obra: A esmorga. Este tema podería ser o tráxico

final duns individuos marxinados pola sociedade tras unha bebedela.

Tema e Subtemas

A imposibilidade de saír da marxinalidade. ð

A orixe foránea dos cargos importantes (capataces, administrativos, xuíz...). ð

Burguesía comercial foránea (Maragatos) distante das clases populares. ð

Burguesía autóctona totalmente engreída (Pepe o Cabito, traballador do concello). ð

Vella fidalguía que perde popularidade ð

Opresión lingüística. ð

Actitude violenta e represiva das forzas policiais. ð

Argumento

A novela desenvólvese nos arrabaldos de Ourense, concretamente en Auria. Nela cóntase a historia de tres personaxes víctimas dunha sociedade que os oprime: o Bocas, o Milhomes e o Cibrán. O Cibrán acabábase de reconciliar coa súa muller, a Raxada, e quería comezar unha nova vida a carón dela e do seu fillo, e fuxir da marxinalidade. Pero un día no que amence chovendo, o Cibrán dirixíase ao seu traballo pero atópase co Bocas e o Milhomes que viñan de pasar unha noite de esmorga e aínda estaban bébedos. Cibrán non conseguiu desenvolverse deles a pesar da aparición tan fracuente do pensamento. Así pois, os tres acabaron por marchar de tabernas e así pasaron o día. Ao longo deste día tamén aparecen outros personaxes que se unen a eles nalgunha ocasión. Ao caer a noite, un coñecido condúceos cara un castelo no que traballaba , porque os señores estaban fóra,e os amigos foron para a bodega onde estiveron ata que a incendiaron accidentalmente e entón fuxiron. Outro lugar polo que tiñan moita curiosidade era polo pazo dos Andrada co que se dirixiron aló e conseguiron entrar , ademais o Bocas estaba desexoso por estar coa dona que finalmente resultou ser unha boneca. Volveran a esta casa porque quedaran sen cartos (anteriormente xa intentaran entrar unha primeira vez) e o Milhomes e o Bocas roubaron alí, mais o Cibrán non, cousa que lle aclara ao xuíz. Cibrán estaba cada vez máis desconcertado e xa lle parecía non recoñecer aos seus amigos. Cando saíron dalí andiveron por Auria adiante, en certo modo agachándose polo ocorrido no castelo, para que ninguén os atopase. O Bocas seguía querendo estar cunha muller e entón lembrouse de Socorrito, unha rapaza que quería ter moitos fillos, pero os homes cos que se deitaba tiñan que ulir ben. Era esta a única condición que poñía. Así pois, o Bocas foi en busca dela, e os outros dous seguírono. Xa foran informados de que os andaban buscando e de que tiñan que fuxir. O Milhomes enfadouse co Bocas por querer ir con Socorrito. Suponse que estaba celoso, feito que provocou que marchase en busca do Bocas para acoitelalo cunha navalla que levaba. O Cibrán intentou impedilo, cousa que provocou que tamén saíse ferido. Cando o Milhomes chegou a cabo do Bocas , este xa rematara a faena e sen agardar un segundo, o Milhomes apuñalouno deixándoo no chan morto, e o Cibrán tamén se esvaecera falto de forzas. O Milhomes fuxiu e pasou por encima dunha lagoa que estaba conxelada polo frío e que rompeu polo seu peso, caendo el dentro sen que ninguén o puidese salvar. E así rematou un día que nun principio parecía ser coma calquera outro, xa que se ía de esmorga con moita frecuencia. O único que quedara vivo fora o Cibrán e , polo tanto, foi o xuzgado. A pesar de non ser culpable de nada do ocorrido, o xuíz ordenou que o levara a Garda Civil, cousa que o Cibrán non aceptou e suicidouse alí mesmo coa navalla que empergara o Milhomes.

Estuctura

A historia xira arredor da declaración dun acusado ante un xuíz. A declaración vai precedida por unha introducción realizada por un narrador cronista ,que nos informa da recollida de documentación a partir da que elaborou a novela. As fontes das que se vale son:

-Atradición popular

-Un tío del que fora ministro do xulgado

-Un xastre, o tijeradeoro

-Vellos boletíns locais do Casino de Caballeros

A novela remata cun breve fragmento do mesmo narrador-cronista onde nos conta a solución final que decide o Cibrán ante o que lle agardaba.

A parte fundamental da historia, que é a declaración, está constituída por cinco capítulos e ata o final non se sabe cal é o feito que leva ao Cibrán a ter que declarar ante un xuíz, e tampouco se descobre ata o capítulo IV o misterio do pazo dos Andrada.

No capítulo I, o xuízo za está empezado, e é cando empeza a relatar os acontecementos da noite de troula co Milhomes e co Bocas. Neste capítulo é cando o Cibrán fala por primeira vez do pensamento e que seguirá ata o último capítulo.

Nos capítulos II e IV visitan os espacios prohibidos para eles. É a festa no castelo e a entrada na casa dos Andrada.

Nos capítulos I, III e V pódese observar cómo os protagonistas ocupan lugares como tabernas, prostíbulos, etc. Todos eles nos levan a pensar na marxinalidade da que eran fillos e queda claro o lugar que ocupan na sociedade. Os lugares que frecuentaban xa estaban asignados para eles.

A chuvia, a xeada, o desenvolverse a acción na noite, etc., xogan un papel simbólico na novela, pois reflecten a escuridade da vida dos protagonistas e o seu mal vivir.

Ao longo da obra tamén se relatan outras historias secundarias onde aparecen outros moitos personaxes. Por iso, en moitas ocasións, o xuíz interrompe o discurso do Cibrán para recordarlle que non se afaste da historia que interesa:

- << >>

<< ¿ Como,señor? Non me aparto do conto nin un instante.... Estou a decir as cousas polo seu

comenzo, que unhas viñeron das outras e si unhas non houberan pasado, as outras tampouco.>>

O espacio

O cambio de escenario é continuo na novela, pero trátase sempre dun itinerario urbano que os

protagonistas seguen para escapar da xustiza e procura-lo máximo pracer no que pode se-lo seu último día de liberdade. O espacio narrativo de A esmorga é Ourense (Auria) coas súas rúas e prazas, as súas fontes e igrexas, e sobre todo os seus mesóns, tabernas e prostíbulos dos baixos fondos.

O tempo

En A esmorga encontramos dous tempos de acción distintos ao igual que hai dúas narracións tamén distintas:

O tempo que dura a declaración de Cibrán ante o xuíz: dous días. O primeiro comprende os capítulos I e II, e o segundo os capítulos III, IV e V.

O tempo no que ocorren os feitos que relata o Cibrán: desde que sae para traballar ata que ao día seguinte o atopan os barrendeiros.

O primeiro tempo non ten interrupcións, mentres que no segundo hai fracuentes interrupcións para introducir na historia outras anécdotas. Algunhas das interrupcións máis importantes son:

-A información sobre o tipo de vida do Bocas e do Milhomes.

-A historia do fidalgo de Andrada e da súa dona.

Personaxes Principais

CIPRIANO CANEDO: Cibrán, o Castizo

JUAN FARIÑA: O Bocas

ELADIO VILARCHAO: O Milhomes

O XUÍZ

-CIBRÁN-

Cipriano Canedo, Cibrán, é o personaxe principal da novela. Él é un obreiro, entre tantos, que vive en Auria (unha vila de Ourense). A súa posición económica podémola situar entre os sectores máis baixos da sociedade. Forma parte do proletariado urbano con traballos esporádicos e unha condición de vida miserenta e moi próxima á delincuencia. Algo que preocupa moito ao Cibrán é o pensamento, que só consegue librarse del co viño (segundo di el) ou se non, estando moi ocupado con outras cousas. O pensamento é algo parecido ao remordemento. Este aparécelle cando está a facer algo que sabe que non debería ou cando está preocupado por algo. Dos tres esmorgantes, Cibrán quizáis sexa o menos marxinal e o máis racional. El quere ter unha boa vida e ser un bo home, un bo pai e un bo cidadán. Respecto da súa actuación ante o xuíz, séntese inferior socialmente, culturalmen- te e mesmo lingüísticamente.

-BOCAS E MILHOMES-

Son personaxes protagonistas xunto co Cibrán, de feito son os seus compañeiros nesa noite de troula. Son máis conflictivos socialmente que o Cibrán. Non pensan na súa marxinalidade, cousa que os leva a librarse do pensamento, e convértense en víctimas do sistema social ao que están sometidos e que os acaba destruíndo. Eles non buscan a saída desa marxinalidade coma o Cibrán. A súa situación económica é parecida á deste. A actitude destes dous amigos tamén leva a pansar que son homosexuais. O Bocas ten unha certa dependencia afectiva do Milhomes, o que os levou a entrar en pelexas varias veces. A homosexualidade de Eladio Vilarchao é apuntada polos alcumes que lle teñen: Setesaias, Milhomes, Maricallas... e porque non lle gustaba que o Bocas andase con mulleres e ademais porque este, cando bebía, prestábase aos xogos co Milhomes. Por outra banda, o Bocas é heterosexual cando está baixo os efectos do alcol, como se ve por exemplo no capítulo IV, cando desexa desespera- damente estar coa dona da casa dos Andrada ou cando anda coa viguesa no

capítulo III. Nos dous casos está bébedo.

-O XUÍZ-

É unha das representacións da diferencia de clases existente. O xuíz forma parte da xente chegada a Galiza para ocupar postos da administración ou da xustiza, coma neste caso. A intervención deste personaxe non está escrita, quizáis porque falaba castelán ou para expresar distanciamento... así, as súas palabras dedúcense polas respostas que dá o Cibrán en cada momento. Este personaxe actúa dunha forma moi desconsiderada co acusado. Pasa case todo o tempo dicíndolle que non se afaste dos feitos que interesan e no capítulo V é onde máis se aprecia o desprecio co que se dirixe ao acusado sen meditar a súa situación e sen crer na súa palabra. Neste último capítulo é onde mellor se amosa a distancia dous personaxes.

Opinión persoal

O que me levou a ler esta novela foi o feito de estar considerada, nalgún caso (ou en moitos casos) como a mellor novela galega do s. XX. Pero o seu contido tamén foi mal interpretado nalgún caso e tense falado de novela picaresca cando non o é en absoluto, senón que é unha novela totalmente REALISTA. Quizáis este feito sexa un dos que máis me gustou polo feito de que a historia que se conta podía ter pasado tranquilamente e exactamente da forma que pasou: o ambiente era o típico da Galiza de principios do s. XX e os personaxes tamén e, en consecuencia, os feitos tamén se desencadeaban da mesma forma. O peor da novela, a linguaxe. Mais sería imposible facela doutra maneira. É totalmente necesario que sexa así. Esta linguaxe caracterízaa. Entón ¿por que digo que é o peor? Porque ao non estar afeita a esta lectura, faise máis lenta e cansa máis pero insisto en que necesariamente ten que estar escrita así, porque era así como se falaba e como se fala aínda hoxe en moitos sitios. Creo tamén que canto se vai ler un libro non debes esperar nada del. É entón cando pode sorprenderte e cando acabas tendo unha boa opinión del, no caso de ser un bo libro. No meu caso, xa escoitara algo sobre A esmorga , e todo o ben considerada que estaba. Entón lina con outra

perspectiva. O certo é que non sei moi ben o que esperaba dela en realidade. Non me decepcionou pero esperaba algo máis, non sabería dicir o qué. O resultado que ao rematala produciu en min foi positivo. Non empezara a lela con moito entusiasmo (e iso tamén conta), entón nun principio non me estaba gustando moito, pero foi cambiando e tamén eu fun poniendo máis interese. O problema foi que ao empezar estaba moi concentrada na linguaxe e o meu propósito era detectar

hiperenxebrismos, arcaísmos, etc. porque me parecían moi importantes a comentar nesta novela, como de feito fixen. Era totalmente necesario un apartado adicado a falar da linguaxe. Como dicía, cando deixei de lado esa atención excesiva na linguaxe empregada, e introducíndome máis no que era a historia, funme decatando de tadas as cousas que se estaban dicindo indirectamente (o que apunto como subtemas): a opresión lingüística, a importancia dos cargos públicos ocupados por xente de fóra, etc. En realidade, se miramos A esmorga desde outr perspectiva, os feitos ocorridos e a morte dos protagonistas pasan a un segundo plano e vemos que na novela se nos narra cómo era a Galiza de principios do s. XX pero que, para contalo, Blanco Amor crea a tres personaxes que nos contan (dalgunha maneira) a súa vida, que era a vida do 80% dos galegos desa época. Verdadeiramente, estoume dando conta agora (facendo este apartado) do que me gustou a novela. Non me parara a pensar todo isto mentres lin o libro. Agora non me arrepinto.

3